dematel روش دیمتل – دانلود برنامه اکسل روش تصمیم گیری چندمعیاره

روش دیمتل DEMATEL (حروف اول عبارت DEcision MAking Trial and Evaluation Laboratory) که مابین سال های 1972 تا 1976 توسط موسسه باتل مموریال (Battle Memorial) در جنوا ارائه گردید، روابط علی معلولی مابین شاخص ها را در مسائل تصمیم گیری به یک مدل ساختاری ملموس تبدیل می کند. این تکنیک مبتنی بر نمودارهایی است که می توانند مؤلفه های دخیل را به دو گروه علت و معلول تفکیک نمایند. این نمودارها رابطه وابستگی میان عناصر یک سیستم را به تصویر می کشند.

 

 

نمودارهای علّی می توانند روابط علّی پیچیده میان معیارها را به یک مدل ساختاری قابل مشاهده تبدیل نمایند و بینش دقیقی برای حل مسئله به وجود آورند. بعلاوه با کمک نمودار علّی و تشخیص تفاوت میان معیارهای علت و معلول می توان تصمیمات درستی اتخاذ نمود.

مراحل روش دیماتل

مراحل روش دیماتل جهت محاسبه سطح وابستگی میان معیارها به شرح ذیل است.

 

 

گام 1: تهیه ماتریس رابطه های مستقیم (A)

فرض کنید که n معیار جهت بررسی وجود دارد و می بایست توسط H کارشناس (مدیران) میزان تأثیرگذاری آن ها بر یکدیگر مشخص گردد. هر کارشناس می بایست میزان تأثیرگذاری معیار i بر معیار j را با توجه به طیف ذیل مشخص نمایید.

0 = بدون تاثیر | 1 = تاثیر خیلی کم | 2 = تاثیر کم | 3 = تاثیر زیاد | 4 = تاثیر خیلی زیاد

جهت تهیه ماتریس رابطه های مستقیم میانگین حسابی تمامی ماتریس هایی که از پاسخ گویی H کارشناس به دست آمده است، محاسبه می گردد. به طوری که ماتریس A نشان دهنده متوسط نظرات H پاسخ دهنده (کارشناس) برای هر عنصر است.

 

 

گام 2: نرمال کردن ماتریس روابط مستقیم (X)

X = A/S

که در آن S برابر است با بیشترین مقدار از بین مجموع سطرها و ستون های ماتریس A.

 

 

گام 3: تشکیل ماتریس روابط کلی (T)

 

 

گام 4: تهیه نمودار علی

حاصل جمع سطرها و ستون ها در ماتریس T محاسبه شده و به ترتیب بردار R و بردار C نامیده می شوند. نمودار علّی با ترسیم زوج های مرتب (R+C,R-C) حاصل می شود که در آن محور افقی (R+C) میزان اهمیت معیار و محور عمودی (R-C) رابطه یعنی تأثیرگذار یا تأثیرپذیر بودن (علت و معلول) را مشخص می کند. زمانی که مقدار (R-C) مثبت است، آن معیار متعلق به گروه علت (اثرگذار) است و اگر منفی باشد، متعلق به گروه معلول (اثرپذیر) خواهد بود.

 

 

گام 5: تعیین حد آستانه

ازآنجاکه ماتریس T اطلاعات مربوط به چگونگی اثرگذاری یک عامل بر عامل دیگر را فراهم می کند، تصمیم گیرنده الزاماً باید یک مقدار یا حد آستانه برای فیلتر کردن برخی آثار جزئی (ناچیز) تعیین کند. این حد آستانه توسط کارشناسان (مدیران) تعیین شده و یا از طریق محاسبه میانگین عناصر ماتریس T به دست می آید. عناصری که مقادیر آن ها از حد آستانه بیشتر باشد همان مقادیر خود را اختیار می کنند و در مقابل به عناصری که مقادیر آن ها از حد آستانه کمتر یا برابر آن است عدد صفر تعلق می گیرد.

 

 

روش دیمتل (DEMATEL) در اکسل:

برنامه روش دیمتل (DEMATEL) در قالب فایل اکسل و با استفاده از توابع و برنامه نویسی VBA جهت سهولت استفاده شما طراحی شده است و تنها با وارد کردن داده های مربوط به نظرات کارشناسان، می توانید نتایج را مشاهده نمایید.

برای کار با برنامه تنها نیاز به تعیین تعداد شاخص ها، تعداد پاسخ دهندگان (خبرگان و کارشناسان) و در نهایت ورود نظرات کارشناسان است در ضمن برنامه به صورتی طراحی شده که با تغییر تعداد شاخص ها به میزان مورد نیاز، تمامی جداول و محاسبات به صورت خودکار تغییر خواهد کرد.

 

 

 

برخی ویژگی های برنامه اکسل روش دیمتل (DEMATEL):

• تعیین تعداد شاخص ها و پاسخ دهندگان به تعداد دلخواه
• تغییر خودکار جداول و محاسبات با تغییر تعداد شاخص ها
• اعمال محدودیت های لازم جهت جلوگیری از ورود اطلاعات اشتباه
• امکان ورود نظرات پاسخ دهنگان به دو صورت تجمیعی و جداگانه
• امکان ویرایش داده های وارد شده و دریافت نتایج جدید
• تعیین حد آستانه به دو روش میانگین و قضاوتی
• رسم نمودار علَی
• رسم نقشه روابط شبکه ای بین شاخص ها (NRM)
• امکان اخذ گزارش شامل نتایج محاسبات تمامی مراحل روش دیماتل (DEMATEL)

 

 

نمونه کاربری برنامه:

برای آشنایی با نحوه کار با برنامه از داده های تحقیق Jiann Liang Yang, Gwo-Hshiung Tzeng استفاده می شود. ماتریس رابطه های مستقیم نرمال شده مربوط به این مثال به صورت ذیل می باشد.

شاخص های مثال بالا در برنامه به ترتیب از چپ به راست با نماد C1، C2، C3، C4 و … نشان داده می شود.

 

 

مراحل کار با برنامه:

1. فایل اکسل مربوط به روش دیمتل (DEMATEL) را اجرا کنید. در صورت غیرفعال بودن تنظیمات ماکرو در برنامه اکسل، لازم است تنظیمات ماکرو را فعال نمایید.
2. با کلیک بر روی گزینه “اجرای برنامه” صفحه اصلی برنامه نمایش داده می شود که دارای دو بخش است. در بخش بالا تعداد شاخص های موردنیاز و تعداد پاسخ دهندگان (کارشناسان) تعیین می گردد.
3. در این مثال ما با 4 شاخص و 5 کارشناس سروکار داریم. ابتدا در بخش بالایی با استفاده از ابزارک موجود در قسمت تعداد شاخص ها عدد 4 و در قسمت تعداد پاسخ دهنده گان عدد 5 را تعیین نمایید.
4. بر روی گزینه “تایید و ادامه” کلیک کنید تا بخش مربوط به نحوه تعیین ورود داده های ماتریس رابطه های مستقیم نمایش داده شود.
5. در صورتی که از قبل ماتریس تجمیع نظرات را در اختیار دارید از گزینه “ورود مستقیم ماتریس تجمیعی (میانگین) نظرات کارشناسان” استفاده نمایید.
6. داده های مثال مورد بررسی را وارد نمایید.
7. بر روی گزینه “ذخیره و ادامه” کلیک نمایید تا محاسبات مربوط به روش دیمتل (DEMATEL) انجام شده و نتایج نشان داده شود.

 

 

گزارش برنامه اکسل روش دیمتل شامل موارد ذیل است:

• اطلاعات اولیه شامل تعداد شاخص ها و کارشناسان، مقدار حد آستانه و روش تعیین آن
• نقشه روابط شبکه ای (NRM)
• نمودار علَی
• جدول ماتریس تصمیم روابط مستقیم
• جدول ماتریسی از روابط مستقیم نرمال شده
• جدول ماتریس روابط کلی
• جدول ماتریس روابط کلی اعمال حد آستانه
• جدول ماتریس تاثیرگذاری و تاثیرپذیری معیارها (شاخص ها)

 

 

خلاصه مراحل کار با برنامه:

1. تعیین تعداد شاخص ها و کارشناسان
2. ورود نظرات کارشناسان
3. تعیین حد آستانه