COPRAS حروف اول عبارت COmplex PRoportional ASsessment است.
روش کوپراس (COPRAS) یکی از روش های تصمیم گیری چند معیاره است که توسط Zavadskas, Kaklauskas و Sarka در سال ۱۹۹۴ ارائه شد. این روش ارزش شاخص های مثبت و منفی را در بررسی گزینه ها در نظر می گیرد و تأثیر این شاخص ها را به طور جداگانه در ارزیابی نتایج لحاظ می نماید.

روش تصمیم گیری کوپراس (COPRAS) در اکسل :

برای کار با برنامه تنها نیاز به تعیین تعداد شاخص ها و گزینه ها، تعیین ماهیت شاخص ها و در نهایت ورود داده های ماتریس تصمیم است در ضمن برنامه به صورتی طراحی شده که با تغییر تعداد شاخص ها و گزینه ها به تعداد مورد نیاز، تمامی جداول و محاسبات به صورت خودکار تغییر خواهد کرد.

 

فایل اکسل مربوط به روش کوپراس (COPRAS) را اجرا کرده و مراحل ذیل را طی نمایید:

از آنجا که در تهیه برنامه اکسل روش تصمیم گیری کوپراس (COPRAS) از کد نویسی استفاده شده است، در صورت غیرفعال بودن تنظیمات ماکرو (Macro) در برنامه اکسل شما، پیغامی همانند تصویر ذیل نمایش داده می شود که لازم است جهت کار با برنامه همانند راهنمای بیان شده تنظیمات ماکرو را فعال نمایید.

 

مانند دیگر روش های تصمیم گیری، این روش نیز m گزینه را توسط n شاخص مورد ارزیابی قرار می دهد. استفاده از روش تصمیم گیری کوپراس مستلزم طی شش گام زیر است:

گام های روش تصمیم گیری چندمعیاره کوپراس

گام ۱: بی مقیاس کردن ماتریس کوپراس تصمیم گیری

ماتریس کوپراس تصمیم D بی مقیاس می شود.

گام ۲: محاسبه ماتریس بی مقیاس شده موزون

ماتریس V با ضرب ماتریس D در ماتریس قطری W (اوزان شاخص ها) محاسبه می شود.

گام ۳: محاسبه مجموع مقادیر شاخصهای مثبت و منفی

برای هر گزینه، مجموع شاخص های مثبت (S_j^+) و منفی (S_j^-) محاسبه می شود.

گام ۴: محاسبه وزن نسبی هر گزینه

وزن نسبی هر گزینه (Q_j) محاسبه می شود.

گام ۵: رتبه بندی گزینه ها

گزینه ها بر اساس شاخص Q رتبه بندی می شوند. گزینه ای که بیشترین مقدار Q را داشته باشد، بهترین گزینه است.

گام ۶: محاسبه شاخص عملکرد

شاخص عملکرد (N_j) برای هر گزینه محاسبه می شود.

مقدار این شاخص بین ۰ تا ۱۰۰ است و گزینه ای که بهترین وضعیت را داشته باشد، مقدار N_j آن برابر ۱۰۰ خواهد بود.

 

پیاده سازی روش کوپراس در اکسل

برای سهولت در استفاده از روش تصمیم گیری کوپراس، یک فایل اکسل طراحی شده است که مراحل زیر را طی می کند:

۱. تعیین تعداد شاخص ها و گزینه ها:

تعداد گزینه ها و شاخص های موردنیاز توسط کاربر تعیین می شود.

۲. تعیین ماهیت و اوزان شاخص ها:

کاربر نوع شاخص ها (مثبت یا منفی) و اوزان آن ها را وارد می کند. شاخص های مثبت با عدد ۱ و شاخص های منفی با عدد ۰ مشخص می شوند.

۳. ورود داده های ماتریس کوپراس تصمیم:

داده های ماتریس کوپراس تصمیم وارد می شود و برنامه به طور خودکار محاسبات را انجام می دهد.

۴. نمایش نتایج:

برنامه گزارش کاملی شامل ماتریس بی مقیاس شده، ماتریس موزون، شاخص های S_j^+، S_j^-، Q_j، N_j و رتبه بندی نهایی گزینه ها را ارائه می دهد.

 

مثال کاربردی

در یک مطالعه موردی، از روش کوپراس برای ارزیابی عملکرد دستیاران پژوهشی در دانشگاه پاموکاله ترکیه استفاده شد. در این تحقیق، ۵ گزینه توسط ۷ شاخص مورد بررسی قرار گرفتند. شاخص چهارم دارای ماهیت منفی و سایر شاخص ها مثبت بودند. اوزان شاخص ها یکسان (تقریباً ۰.۱۴۳) در نظر گرفته شدند. پس از ورود داده ها و اجرای برنامه، نتایج به صورت خودکار محاسبه و گزارش نهایی ارائه گردید.

در این مثال ما با 7 شاخص و 5 گزینه ( اکسل ارزیابی گزینه ها ) سروکار داریم که شاخص چهارم دارای ماهیت منفی و شش شاخص دیگر دارای ماهیت مثبت هستند. ابتدا در بخش بالایی در قسمت تعداد گزینه ها عدد 5 و در قسمت تعداد شاخص ها عدد 7 را وارد نمایید یا با استفاده از ابزارک موجود تعداد گزینه ها یا شاخص ها را تعیین کنید.

همانطور که مشاهده می نمایید با تغییر تعداد شاخص ها جدول مربوط به شاخص ها در بخش پایین به طور خودکار تغییر خواهد کرد. در گام بعد در بخش پایین می بایست نوع (ماهیت) و وزن شاخص ها را مشخص کرد.

برای شاخص ها با ماهیت منفی عدد 0 و برای شاخص ها با ماهیت مثبت عدد 1 را وارد نمایید. اوزان شاخص ها نیز که قبلا با استفاده از روش های دیگر محاسبه شده است در این بخش تعیین می گردد. در این مثال اوزان تمامی شاخص ها یکسان در نظر گرفته شده است (تقریبا 0.143).

حال بر روی دکمه (تایید و ادامه) کلیک کنید تا بخش مربوط به ورود داده های ماتریس کوپراس تصمیم کمی نمایش داده شود. داده های مربوط به ماتریس کمی را مطابق جدول ارایه شده در ابتدای این مثال وارد نمایید. نتیجه همانند تصویر ذیل خواهد بود. لازم به ذکر است که جدول این بخش متناسب با تعداد شاخص ها و گزینه های تعیین شده به طور خودکار تغییر خواهد کرد.

جهت مشاهده نتایج بر روی دکمه (تایید و نمایش نتایج) کلیک نمایید و منتظر بمانید تا برنامه گزارشات مربوطه را تکمیل نماید. پس از آماده شدن گزارش می بایست محل ذخیره گزارش را مشخص نمایید.

پس از تعیین محل ذخیره گزارش، برنامه در یک فایل اکسل جداگانه نتایج تمامی مراحل روش تصمیم گیری کوپراس (COPRAS) را در اختیار شما قرار می دهد که به راحتی می توانید از این گزارش در مقالات، پایان نامه ها و … استفاده نمایید.

گزارشات

همانطور که مشاهده می نمایید گزارش برنامه اکسل روش کوپراس (COPRAS) شامل موارد ذیل است:

1. اطلاعات اولیه شامل تعداد گزینه ها و شاخص ها.
2. جدول ماتریس کوپراس تصمیم کمی (یا میانگین نظرات خبرگان).
3. جدول ماتریس تصمیم بی مقیاس شده.
4. جدول اوزان شاخص ها.
5. جدول ماتریس کوپراس تصمیم موزون.
6. جدول مربوط به نوع (ماهیت) شاخص ها.
7. جدول مربوط به شاخص های روش تصمیم گیری کوپراس (COPRAS).
8. رتبه بندی نهایی گزینه ها.

مراحل

به طور کلی برای کار با برنامه اکسل روش تصمیم گیری کوپراس (COPRAS) تنها نیاز به انجام 3 مرحله است:

1. تعیین تعداد شاخص ها و گزینه های مورد نیاز.
2. مشخص کردن نوع (ماهیت) و وزن شاخص ها.
3. ورود داده های ماتریس کوپراس تصمیم.

برخی ویژگی های برنامه اکسل روش تصمیم گیری چند معیاره کوپراس (COPRAS)

• قابلیت تعیین تعداد دلخواه گزینه ها و شاخص ها.
• تغییر خودکار جداول و محاسبات با تغییر تعداد گزینه ها و شاخص ها.
• اعمال محدودیت های لازم برای جلوگیری از ورود اطلاعات نادرست.
• امکان تعیین اوزان شاخص ها توسط کاربر.
• رتبه بندی گزینه ها و محاسبه شاخص عملکرد.
• امکان دریافت گزارش کامل از تمام مراحل محاسبات.

این برنامه با استفاده از توابع و کدنویسی VBA در اکسل طراحی شده و برای استفاده از آن نیاز به فعال سازی ماکروها است. پس از فعال سازی، کاربر می تواند به راحتی داده های خود را وارد کرده و نتایج را مشاهده نماید.